Blond włosy od wieków kojarzone są z mieszkańcami Europy Północnej – szczególnie ze Skandynawią i regionami bałtyckimi. Jednak na wyspach Południowego Pacyfiku, w sercu tropikalnej Melanezji, żyje ludność, która burzy te skojarzenia. Blondyni z Wysp Salomona to zjawisko tak zaskakujące, że przez długi czas budziło teorie o kolonialnym pochodzeniu oraz domieszce europejskich genów. Jak się jednak okazało, prawda jest zupełnie inna – a jeszcze bardziej fascynująca.
W tym artykule przyjrzymy się, kim są blondyni z Wysp Salomona, jaka mutacja odpowiada za ich jasne włosy, jakie były wcześniejsze hipotezy, a także co to wszystko mówi o genetycznej różnorodności rodzaju Homo i samej populacji Melanezyjczyków.
Kim są blondyni z Wysp Salomona?
Wyspy Salomona to archipelag położony w zachodniej części Oceanii, na wschód od Papui-Nowej Gwinei. Ich mieszkańcy to głównie Melanezyjczycy – ludność o ciemnej skórze, kręconych włosach oraz ciemnych oczach. I to właśnie wśród nich – a nie wśród imigrantów europejskich – spotyka się naturalnych blondynów. Jasne, często niemal złote włosy występują u około 5–10% dzieci z rdzennych społeczności i utrzymują się również u wielu dorosłych.
To unikalne zjawisko nie występuje nigdzie indziej wśród ciemnoskórych populacji świata. Co więcej, blondyni z Wysp Salomona – rdzenni Melanezyjczycy – mają włosy wyraźnie jaśniejsze niż jakiekolwiek inne grupy etniczne z regionu.
Wcześniejsze hipotezy: wpływ Europejczyków?
Przez wiele lat zakładano, że jasne włosy u Melanezyjczyków to efekt kontaktów z Europejczykami – głównie Brytyjczykami i Niemcami, którzy osiedlili się na tych terenach w XIX i XX wieku. Uważano, że cecha ta przeniknęła do lokalnej populacji poprzez domieszkę genów.
Jednak ta teoria nie wyjaśniała, dlaczego blond włosy są tak powszechne wyłącznie na Wyspach Salomona, a nie w innych miejscach Oceanii, również mających historię kolonizacji. Również badania genealogiczne wielu rdzennych Melanezyjczyków, których dzieci miały jasne włosy, nie wykazywały powiązań z Europejczykami. To skłoniło naukowców do poszukiwania przyczyn w samej genetyce.
Przełomowe badanie: mutacja w genie TYRP1
W 2012 roku naukowcy z Uniwersytetu Stanforda, we współpracy z lokalnymi badaczami z Wysp Salomona, przeprowadzili analizę DNA 1209 osób pochodzących z Melanezji. Ich celem było znalezienie mutacji odpowiedzialnej za naturalny blond u osób o ciemnej karnacji.
Wynik okazał się rewolucyjny. Badacze zidentyfikowali pojedynczą mutację w genie TYRP1 (tyrosinase-related protein 1), która odpowiada za jasny kolor włosów u Melanezyjczyków. Mowa o substytucji aminokwasu – zamianie cyzteiny na tryptofan (R93C).
Ten wariant genetyczny nie występuje w żadnej innej populacji poza Melanezją. Co istotne – nie ma go w Europie, Azji, ani u rdzennych mieszkańców obu Ameryk. Jest to zatem lokalna, niezależna mutacja, która doprowadziła do powstania fenotypu blondynów wśród Melanezyjczyków z Wysp Salomona.
Czym jest TYRP1 i jak wpływa na kolor włosów?
TYRP1 to gen kodujący enzym biorący udział w produkcji melaniny – barwnika odpowiadającego za kolor skóry, włosów i oczu. Mutacja R93C wpływa na jego działanie, powodując spowolnienie lub osłabienie produkcji eumelaniny – ciemnej formy pigmentu występującej w czarnych i brązowych włosach.
Efektem tej mutacji jest jaśniejszy odcień włosów. W przypadku Melanezyjczyków najczęściej złocisty blond lub jasnobrązowy z wyraźnym kontrastem do koloru skóry.
Dziedziczenie i częstość występowania
Mutacja w TYRP1 ma charakter recesywny. Oznacza to, że blondyni z Wysp Salomona muszą odziedziczyć dwie kopie tego wariantu (jedną od każdego z rodziców), aby przejawiać blond fenotyp. Osoby z jedną kopią mutacji zwykle mają ciemniejsze włosy, ale mogą przekazać cechę swoim dzieciom.
Szacuje się, że około 26% populacji Melanezyjczyków z Wysp Salomona nosi przynajmniej jedną kopię tej mutacji, a 5–10% ma blond włosy.
Co jeszcze wiemy o pochodzeniu tej mutacji?
Wszystko wskazuje na to, że mutacja R93C pojawiła się na Wyspach Salomona w wyniku tzw. mutacji de novo. Czyli losowej zmiany w materiale genetycznym, która następnie utrwaliła się w populacji. Często dzieje się tak w izolowanych społecznościach, gdzie presja selekcyjna jest niewielka, a dryf genetyczny odgrywa większą rolę.
Blondyni z Wysp Salomona – będący częścią populacji Melanezyjczyków – są zatem przykładem zjawiska znanego jako konwergencja ewolucyjna. Oznacza to, że cechy podobne (np. blond włosy u Europejczyków i Melanezyjczyków) mogą pojawiać się niezależnie, w wyniku różnych procesów genetycznych.
Czy to tylko ciekawostka?
Nie – badanie fenotypu Melanezyjczyków ma ogromne znaczenie naukowe. Pokazuje bowiem, że wiele cech zewnętrznych, które uważamy za „typowo europejskie” czy „afrykańskie”, może mieć zupełnie odmienne podstawy genetyczne.
Uczy nas to pokory w ocenianiu ludzi po wyglądzie oraz zmienia podejście do kwestii genetycznego dziedzictwa. Jasne włosy mogą pochodzić zarówno od skandynawskich przodków, jak i z głębi Pacyfiku – ale wynikają z zupełnie innych mutacji.
Co z kolorem skóry i oczu?
Ciekawe jest również to, że blondyni z Wysp Salomona – Melanezyjczycy – mają zazwyczaj ciemną skórę i ciemne oczy. To odróżnia ich od Europejczyków, u których blond włosy często współwystępują z jasną karnacją i niebieskimi oczami.
Zjawisko to pokazuje, że cechy fenotypowe są wynikiem złożonych interakcji wielu genów, a nie pojedynczych „rasowych” zestawów.
Przypadki podobne – czy gdzieś indziej też występują blondyni z mutacją inną niż europejska?
Podobne przypadki jasnych włosów u ciemnoskórych populacji raportowano m.in. na Papui-Nowej Gwinei oraz wśród niektórych rdzennych mieszkańców Fidżi i Vanuatu. Nie wiadomo jeszcze, czy odpowiada za nie ta sama mutacja w TYRP1. Trwają badania nad tymi grupami Melanezyjczyków.
Podsumowanie
Blondyni z Wysp Salomona to fascynujący przykład unikalnej adaptacji genetycznej wśród Melanezyjczyków, która obala wiele mitów na temat pochodzenia cech fizycznych. Mutacja w genie TYRP1, odkryta tylko u tej populacji, sprawia, że ciemnoskóra ludność wykształciła blond włosy zupełnie niezależnie od Europejczyków.
Zjawisko to pokazuje, że genetyka człowieka wciąż kryje wiele niespodzianek – i że historia ewolucji Homo sapiens jest znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać.
Źródła:
- Kenny, E. E. et al. (2012). Melanesian Blond Hair Is Caused by an Amino Acid Change in TYRP1. Science, 336(6081), 554.
- Rees, J. L. (2003). Genetics of hair and skin color. Annual Review of Genetics, 37, 67–90.
- Jablonski, N. G., & Chaplin, G. (2000). The evolution of human skin coloration. Journal of Human Evolution, 39(1), 57–106.
